Wat is Ethereum?

Ethereum is een blockchain die programma's draait, niet alleen betalingen. Waar het grootboek van Bitcoin bijhoudt wie welke coins bezit, slaat het grootboek van Ethereum ook code op – smart contracts – die automatisch wordt uitgevoerd wanneer ze wordt geactiveerd, zodat mensen exchanges, leenmarkten en geheel nieuwe soorten toepassingen rechtstreeks op de keten kunnen bouwen. De valuta ervan, ether (ETH), is zowel een activum dat mensen aanhouden als de brandstof waarmee elke berekening van het netwerk wordt betaald.

Van rekenmachine naar computer

Bitcoin bewees dat een netwerk van vreemden een gedeeld grootboek kon bijhouden zonder beheerder. De scriptmogelijkheden zijn echter bewust minimaal – grofweg een rekenmachine die aan een kluis is vastgeschroefd. Eind 2013 stelde een 19-jarige programmeur genaamd Vitalik Buterin voor het idee te veralgemenen: in plaats van een blockchain die één toepassing ondersteunt (geld), een blockchain bouwen die elke toepassing ondersteunt die ontwikkelaars kunnen programmeren. Ethereum ging in juli 2015 van start na een openbare crowdsale, gebouwd door Buterin en een groep medeoprichters.

Die veralgemening is de hele innovatie. Elke Ethereum-node draait de Ethereum Virtual Machine (EVM), een gedeelde rekenomgeving. Zet er een programma op en dat programma staat op een adres op de keten, zichtbaar voor iedereen, en voert precies uit wat er geschreven staat voor iedereen die het aanroept – zonder server, zonder bedrijf dat het host en zonder dat iemand het kan uitschakelen of ongemerkt kan aanpassen. Mensen vatten dit samen als een "wereldcomputer": per bewerking traag en duur vergeleken met elke laptop, maar neutraal, altijd aan en gedeeld door iedereen.

Smart contracts: verkoopautomaten, geen advocaten

De naam "smart contract" misleidt; er komt niets juridisch aan te pas. Een smart contract is gewoon een programma op de blockchain dat geld beheert en regels volgt. De klassieke vergelijking is een verkoopautomaat: gooi de juiste munten erin, maak een keuze en de automaat levert – geen verkoper, geen eigen inzicht, geen vertrouwen nodig. De automaat is de afspraak.

Een concreet voorbeeld: een eenvoudig escrow-contract kan de 1 ETH van een koper vasthouden en pas aan de verkoper vrijgeven wanneer beide partijen de levering bevestigen, en anders na 30 dagen automatisch terugbetalen. Zodra het is uitgerold, kan geen van beide partijen de regels wijzigen of het geld voortijdig pakken; de code dwingt de afspraak af.

Schaal dat basisbouwblok op en je krijgt het toepassingslandschap van Ethereum:

• Tokenstandaarden. Iedereen kan met een kort contract een token uitgeven. De meeste stablecoins (tokens die de dollar volgen, verderop in dit leerpad behandeld) leven op deze manier op Ethereum, net als duizenden projecttokens.
• Gedecentraliseerde exchanges. Contracten die pools van twee tokens beheren en iedereen ertegen laten handelen tegen algoritmisch bepaalde prijzen – een exchange waar geen bedrijf achter zit.
• Leenmarkten. Contracten waarin gebruikers activa storten om rente te verdienen en tegen onderpand lenen, met liquidaties die door code worden afgedwongen in plaats van door een risicoafdeling.
• NFT's, naamsystemen, games en DAO's – organisaties waarvan de treasury en de stemregels zelf contracten zijn.

De eerlijke kanttekening: "de code dwingt de afspraak af" betekent dat ook bugs worden afgedwongen. Exploits van smart contracts hebben protocollen per keer van honderden miljoenen dollars leeggehaald, en door de onveranderlijkheid van een contract kan een ontdekte fout vaak niet ter plekke worden hersteld. Op Ethereum wordt vertrouwen in instellingen vervangen door vertrouwen in code – een verbetering alleen als de code het verdient.

ETH, gas en waarom er fees bestaan

Elke bewerking op Ethereum – een overboeking, een swap, het uitrollen van een contract – kost tegelijk rekenkracht op duizenden machines, dus elke bewerking kost een fee, betaald in ETH en gas genoemd. Eenvoudige overboekingen verbruiken weinig gas; complexe interacties met contracten kosten meer. Fees schommelen mee met de vraag: wanneer het netwerk rustig is kan een swap ruim onder een dollar kosten, en bij piekdrukte heeft dezelfde swap historisch tientallen dollars gekost. (De gids over fees verderop in dit leerpad behandelt tactieken; gelaagde netwerken bovenop Ethereum verwerken nu veel activiteit tegen veel lagere kosten.)

Gas is niet alleen een tol – het is een beveiligingsmechanisme. Omdat elke rekenstap betaald moet worden, kan niemand de wereldcomputer met een oneindige lus lamleggen of er gratis mee spammen.

ETH verschilt dus van BTC in aard, niet alleen in merk: BTC is bedoeld om te worden aangehouden en overgedragen; ETH wordt gebruikt – het is de meeteenheid van een rekenplatform, wordt gestaked om het netwerk te beveiligen en wordt bij elke transactie gedeeltelijk verbrand (sinds een upgrade in 2021 wordt een deel van elke fee vernietigd, waardoor het netwerkgebruik aan het aanbod van ETH is gekoppeld). Ethereum heeft geen vast aanbodplafond zoals de 21 miljoen van Bitcoin; het kent in plaats daarvan een lage, op regels gebaseerde uitgifte aan validators, die wordt gecompenseerd door dat verbranden van fees.

De Merge en proof of stake

Ethereum ging van start met proof-of-work-mining, net als Bitcoin. In september 2022 voerde het de Merge uit: een live omschakeling van het complete beveiligingsmodel naar proof of stake, waarbij validators elk 32 ETH als onderpand vastzetten en worden bestraft (via "slashing") als ze vals spelen, waarmee energieverbruik is vervangen door kapitaal dat op het spel staat. De omschakeling verlaagde het energieverbruik van het netwerk met ongeveer 99,9% en geldt als een van de opmerkelijkste prestaties uit de geschiedenis van software – vergelijkbaar met het verwisselen van de motoren van een passagiersvliegtuig tijdens de vlucht, met honderden miljarden dollars aan boord.

De praktische gevolgen voor een beginner:

• Er bestaat staking-rendement. ETH-houders kunnen protocolbeloningen verdienen door te staken, rechtstreeks of via diensten – met reële risico's, die in het DeFi-leerpad worden behandeld.
• De kritiek op het energieverbruik gaat grotendeels niet meer op. De voetafdruk van Ethereum na de Merge is die van een bescheiden serverpark, niet van een land.
• Een ander vertrouwensprofiel dan Bitcoin. Proof of stake is ingewikkelder, jonger en concentreert invloed bij grote ETH-houders; Bitcoiners beschouwen de fysieke kosten van proof of work als het beproefdere anker. Redelijke mensen zijn het hier oneens, en beide modellen draaien inmiddels jarenlang zonder consensusfout.

Ethereum versus Bitcoin: verschillende taken

Beginners zien de twee vaak als concurrenten. Meestal zijn ze dat niet – ze zijn geoptimaliseerd voor verschillende taken:

	Bitcoin	Ethereum
Gelanceerd	2009	2015
Kerndoel	Schaars monetair activum	Programmeerbaar applicatieplatform
Eigen coin	BTC – aangehouden, overgedragen	ETH – brandstof, stake en activum
Aanbod	Hard plafond: 21 miljoen	Geen plafond; lage uitgifte, deels gecompenseerd door het verbranden van fees
Consensus	Proof of work	Proof of stake (sinds 2022)
Protocolwijzigingen	Zeldzaam en conservatief	Regelmatige upgrades volgens een roadmap

De filosofische kloof is echt: Bitcoin beschouwt verstarring – zo min mogelijk veranderen – als een kenmerk, omdat geld baat heeft bij voorspelbaarheid. Ethereum beschouwt evolutie als een kenmerk, omdat een platform concurreert op mogelijkheden. Elke keuze is consistent; elke keuze heeft een eigen risico (stagnatie versus misstappen bij upgrades). Het ene bezitten is een inzet op schaars digitaal geld; het andere bezitten komt dichter bij een inzet op een gedecentraliseerd rekenplatform en de economie die erbovenop is gebouwd. Alles in het DeFi-leerpad van deze site draait, rechtstreeks of in verlengde zin, op het mechanisme dat deze gids zojuist heeft beschreven.