Impermanent loss uitgelegd

Impermanent loss is het verschil tussen wat je tokens waard zijn in een liquidity pool en wat ze waard zouden zijn geweest als je ze gewoon in je wallet had gehouden. Het ontstaat doordat een automated market maker je storting voortdurend herbalanceert – de token die stijgt wordt verkocht, de token die daalt wordt opgebouwd – waardoor je altijd minder overhoudt van de winnaar. Het is de meest onderschatte kostenpost van liquiditeit verschaffen, en je zou het moeten kunnen berekenen voordat je ook maar een dollar stort.

Waarom de pool je herbalanceert

Denk terug aan hoe een constant-product-AMM werkt: een pool bevat twee tokens en elke trade moet het product van de reserves constant houden. Wanneer de marktprijs van de ene token stijgt, kopen arbitragetraders die van de pool – die hem even te goedkoop verkoopt – totdat de impliciete prijs van de pool weer overeenkomt met de markt.

Die arbitragetrades worden tegen jouw storting uitgevoerd. Elke keer dat de prijs van de pool de markt inhaalt, hebben liquidity providers een deel van de stijgende token onder zijn nieuwe prijs verkocht en meer van de andere gekocht. De pool kan daar niets aan doen; de formule doet precies waarvoor hij is ontworpen. Maar het resultaat is dat een LP-positie structureel short volatiliteit is: elke grote koersbeweging, in beide richtingen, laat je slechter af dan aanhouden.

Het woord "impermanent" (tijdelijk) weerspiegelt één beperkte waarheid: als de prijzen precies terugkeren naar hun verhouding op het moment dat je stortte, verdwijnt het verlies. Die framing heeft veel mensen misleid. Prijzen zijn niet verplicht terug te keren, en op het moment dat je opneemt, ligt het verlies vast en is het volkomen permanent. Een eerlijkere naam, gebruikt in de onderzoeksliteratuur, is divergence loss – het verlies groeit naarmate de prijzen van de twee activa verder uiteenlopen ten opzichte van hun startverhouding.

Een uitgewerkt voorbeeld met echte getallen

Stel dat ETH op 3.000 dollar handelt en je stort in een 50/50 ETH/USDC-pool: 1 ETH plus 3.000 USDC, een positie van 6.000 dollar. Stel je voor het gemak voor dat jouw storting de hele pool is.

ETH verdubbelt naar 6.000 dollar. Arbitrage herbalanceert de pool totdat de prijs overeenkomt. Volgens de constant-productregel wordt je positie ongeveer 0,707 ETH en 4.243 USDC.

• Waarde in de pool: 0,707 × 6.000 dollar + 4.243 dollar ≈ 8.485 dollar
• Waarde als je had aangehouden: 1 ETH × 6.000 dollar + 3.000 dollar = 9.000 dollar
• Impermanent loss: ongeveer 515 dollar, oftewel 5,7% van de waarde bij aanhouden.

Je hebt nog steeds geld verdiend – 8.485 dollar ligt ruim boven je instap van 6.000 dollar – en juist daarom blijft het verlies onopgemerkt. Je won 41% terwijl de gewone aanhouder 50% won. De pool heeft stilletjes je ETH verkocht tijdens de stijging.

Het verlies hangt alleen af van de verandering in de prijsverhouding, in beide richtingen. Voor een 50/50-constant-productpool met twee activa:

Verandering in prijsverhouding	Verlies t.o.v. aanhouden
1,1x	0,1%
1,25x	0,6%
1,5x	2,0%
2x	5,7%
3x	13,4%
4x	20,0%
5x	25,5%

Let op de vorm: kleine bewegingen zijn bijna gratis, maar het verlies versnelt. Een depeg van een stablecoin of een token die een run van 5x maakt, richt serieuze schade aan. En de "verhouding" is wat telt – als beide tokens samen verdubbelen, blijft de verhouding gelijk en is er helemaal geen divergence loss.

Fees zijn de andere kant van de balans

Niemand verschaft liquiditeit voor de lol; ze doen het omdat elke swap een fee in de pool betaalt. Je werkelijke rendement als LP is:

LP-rendement = verdiende fees + koersverandering van je bezit − divergence loss

De economie hangt af van de verhouding tussen handelsvolume en poolgrootte. Een pool die elke dag zijn volledige liquiditeit omzet tegen een fee van 0,3%, genereert voor LP's grofweg 0,3% per dag – op jaarbasis meer dan 100% vóór verliezen – en kan aanzienlijke divergence absorberen. Een pool die 2% van zijn liquiditeit per dag verhandelt, genereert ongeveer 2% per jaar aan fees, wat een enkele prijsbeweging van 1,5x zou uitwissen.

Enkele realistische patronen:

• Stablecoinparen (USDC/USDT) hebben bijna geen divergence-risico omdat de prijzen elkaar volgen. Fees zijn per trade klein, maar bijna alle fees blijf je houden. Rendementen zijn bescheiden en relatief voorspelbaar – met de kanttekening dat een depeg "bijna geen risico" omzet in een zwaar verlies, omdat de pool de goede stablecoin dumpt en je vult met de kapotte.
• Gecorreleerde paren (ETH en een liquid staking token) lopen onder normale omstandigheden ook weinig uiteen, waardoor de feeopbrengsten grotendeels te behouden zijn.
• Volatiele paren (ETH/USDC, of een nieuwe token tegen ETH) kunnen hoge fees opleveren maar hebben vol last van divergence. LP's in pools voor nieuw gelanceerde tokens verliezen vaak flink: als de token instort, koopt de pool hem automatisch helemaal naar beneden en geeft je een zak ervan terug.

Onderzoeken naar grote AMM-pools hebben herhaaldelijk aangetoond dat een groot deel van de LP's – in sommige analyses ruwweg de helft of meer in volatiele pools – beter af zou zijn geweest met simpelweg aanhouden. Behandel de fee-APY's die interfaces tonen als brutocijfers die je grootste kostenpost negeren.

Concentrated liquidity verhoogt de inzet

Moderne AMM's zoals Uniswap v3 laten je liquiditeit concentreren in een gekozen prijsbereik – zeg 2.800 tot 3.300 dollar voor ETH/USDC. Binnen dat bereik gedraagt je kapitaal zich als een veel grotere positie over het volledige bereik, waardoor je feeaandeel wordt vermenigvuldigd, soms met 10x of meer.

Divergence loss wordt volgens dezelfde logica vermenigvuldigd. Je positie wordt volledig omgezet in het zwakkere activum tegen de tijd dat de prijs je bereik verlaat, en verdient dan niets totdat de prijs terugkeert of je herbalanceert. Liquiditeit verschaffen met concentrated liquidity lijkt meer op actief market maken dan op passief rendement: het vraagt om monitoring, herbalanceren (elke herbalancering realiseert verliezen en kost gas) en een visie op waar de prijs zal blijven. Beginners moeten smalle bereiken behandelen als een geavanceerd hulpmiddel, niet als een bonusvermenigvuldiger.

Voordat je liquiditeit verschaft

Een korte checklist die de meeste slechte LP-beslissingen eruit filtert:

1. Reken eerst de divergence-wiskunde door. Vraag je af: als het ene activum 2x tegen het andere beweegt, ben ik dan tevreden met een verlies van 5,7% ten opzichte van aanhouden? Hoe waarschijnlijk is die beweging voor de paren die ik overweeg binnen mijn beoogde houdperiode?
2. Kijk naar volume ten opzichte van liquiditeit, niet naar de geadverteerde APY. Fees zijn het enige duurzame inkomen; kijk of het dagelijkse volume een betekenisvol deel van de poolgrootte is, en of de getoonde APY tijdelijke tokenbeloningssubsidies bevat.
3. Geef de voorkeur aan gecorreleerde of stabiele paren terwijl je leert. Ze behouden de feeopbrengst terwijl ze de divergence-term minimaliseren – met het accepteren van het staartrisico van een depeg.
4. Weet dat je niet direct kunt uitstappen in wat je hebt gestort. Je neemt op wat de pool op dat moment aan mix bevat, tegen actuele prijzen, niet de tokens die je erin stopte.
5. Dimensioneer het als een strategie, niet als een spaarrekening. Liquiditeit verschaffen is een actieve positie met een specifiek risicoprofiel – geen tokens "parkeren".